ELEKTRONİK HARİTALAR VE ECDIS SİSTEMİ

ELEKTRONİK HARİTALAR VE ECDIS SİSTEMİ

Günümüzde, seyirde kullanılan klasik yöntemlere alternatifler aranmaktadır. Gelişen teknoloji, köprü üstünde planlamayı kolaylaştıracak, maliyetleri düşürecek, zaman ve personel tasarrufu sağlayacak, doğru, hassas ve itimat edilebilir ürünler yaratmaya ve sistemler kurmaya çalışmaktadır.

Bu çalışmaların temelleri 1980’li yılların başlarında, gemilerde kağıt harita yerine bilgisayar ekranında görüntülenebilen elektronik haritaların kullanılması fikriyle ortaya atılmıştır. Elektronik haritaların ilk uygulamalarına, silah sistemleri ve komuta kontrol sistemlerinde, harekat yapılan bölgenin haritasının, planlamaya esas olmak üzere ekranda, altlık olarak gösterilmesiyle başlamıştır. Bu haritaların hassasiyeti çok düşük olduğundan seyir amaçlı olarak kullanımları sakıncalar doğurmuş ve bu nedenle mümkün olmamıştır.

Bu gelişmeler Uluslararası Hidrografi Örgütü (IHO) ve Uluslararası Denizcilik Örgütü’nü (IMO) harekete geçirmiş ve 1980’li yılların ortalarında elektronik haritaların emniyetli seyir amacı ile kullanımına yönelik standartların geliştirilmesine ilişkin çalışmalar başlatılmıştır.

Yapılan çalışmaların hedefi, denizcilerin kağıt ortamda alışık olduğu standart, kalite ve güvenilirlikten vazgeçilmeksizin, seyir emniyetini artırmaktır.

Ülkemiz karasularına ait denizlerin haritalarını üretme ve güncelleme yetkisi Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’na bağlı Seyir Hidrofrafi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı‘na (SHOD) aittir. SHOD, yıllardır süren kağıt harita üretiminin yanısıra 2001 yılından itibaren yapmış olduğu altyapı yatırımları sonrasında ülkemiz karasularının deniz haritalarını elektronik harita olarak üretmeye başlamıştır. Üretilen elektronik haritalar ilk başta yalnızca askeri gemilerde kullanılmaktaydı. Sonrasında, uluslararası denizcilik örgütü IMO’nun yönlendirmesiyle elektronik haritalar dünya çapında dağıtılmak üzere iki ayrı yurtdışı bayide toplanmaya başlandı (IC-ENC ve Primar). Dağıtım ve formatta birliği sağlayabilmek adına IHO, dünya genelinde bir Elektronik Seyir Haritası Veri Tabanı (WEND) kurulmasını benimsemiştir. WEND prensibi teoride, birbirine entegre olmuş Bölgesel Elektronik Seyir Haritası Koordinasyon Merkezleri (RENC)’nin kurulmasını ve her üretici ülkenin ENC’lerini, üretim standartlarına uygunluğunun kontrol edilmesi ve dağıtımı maksadıyla bu bölgesel merkezlere göndermesini içermektedir.

Halihazırda dünya genelinde iki RENC bulunmaktadır. Bunlar, İngiltere’de bulunan IC-ENC ve Norveç’te bulunan Primar-Stavanger’dir.

IC-ENC ve Primar-Stavanger, basit bir tanımla toptancı görevi yapmaktadır. Kendisine üye ENC üreticisi ülkelerden aldığı haritaları yine kendisine üye olan Ana Dağıtıcılara  vermektedir. Bu bayiler, tüm ulusların hidrografi daireleriyle yaptıkları anlaşma gereği elektronik haritaları toplamakta özel bir yöntemle şifreleyerek S63 formatında (S63 = şifrelenmiş S57) dağıtıma hazır hale getirmekteydi. Ancak dünyada S57 formatı sadece ECDIS adı verilen gelişmiş ve yüksek maliyetli elektronik harita gösterim sistemleri tarafından açılıp yorumlanabilmekteydi. ECDIS sistemleri €10.000 ‘nun üzerindeki maliyetlerde olduğu için ancak bulundurulmasının zorunlu olduğu yüksek grostonlu ticari gemiler tarafından kullanılmaktaydı. Böylece herbir ana dağıtıcının dağıtım kanalı kullanılmakta ve bayileri vasıtasıyla dünya genelinde geniş bir kitleye ulaşılabilmektedir. Bu husus, denizcinin ENC üreticisi ülkelere tek tek gidip harita istemesi yerine, tek uğraklı alışverişle istediği tüm ENC’lere ulaşabilmesini sağlamaktadır.

Bu yöntem sayesinde kurulum maliyeti yüksek, standartları henüz tam oturtulamamış, işletimi ve takibi fazladan iş yükü getirecek şifreleme işlemi satıcılara bırakılmış ve üreticilerin harita üretimi ve güncellemelerine odaklanması sağlanmıştır.

ENC’ler “Unit” denilen birimler halinde şifreli olarak satılacaktır. Her bir birim yaklaşık kağıt harita büyüklüğünde ENC verisi içerecektir. Bu da bir birimde birden fazla ENC bulunabileceği anlamına gelmektedir.

ENC’lerin ve bunlara ait güncellemelerin dağıtımı halihazırda CD ve disket ile yapılmaktadır. Buna ilave olarak internet ve cep telefonu gibi online dağıtım yöntemlerinin kullanımı, Ana Dağıtıcıların sağlayacağı alt yapıya bağlı olarak değişiklik gösterebilecektir.

Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı, 11 ŞUBAT 2005 tarihinden itibaren ENC’lerin ve bunlara ait haftalık güncellemelerin, Bölgesel ENC Koordinasyon Merkezlerinden (RENC) biri olan IC-ENC üzerinden dağıtımına başlamıştır. Dağıtım IC-ENC’nin halihazırda Ana Dağıtıcıları (VARs) durumunda olan C-MAP, TRANSAS, UKHO, 7Cs, Primar-Stavanger’ın bayi ağı kullanılarak yapılmaktadır.

Elektronik harita üretimi, yüksek teknolojik altyapı yatırımına ihtiyaç duymaktadır. Ayrıca bir haritayı yalnızca üretmenin güvenli seyri sağlamada yeterli olmadığı günümüzde herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Bu kapsamda SHOD, yapmış olduğu mesaha (deniz bilgi toplama) faaliyetlerinin sonucunda düzenli olarak elektronik haritalarını güncellemektedir.

ENC (ELECTRONIC NAVIGATIONAL CHARTS) Elektronik Seyir Haritaları

Elektronik Seyir Haritaları, kapsam, yapı ve format olarak standartlaştırılmış, seyir bilgi sistemlerinde kullanılmak üzere, sadece ülkelerin deniz haritalarını üretmekle yükümlü Hidrografi Daireleri tarafından Uluslararası Hidrografi Örgütü’nün (IHO) belirlemiş olduğu S57 Sayısal Hidrografik Veri Değişim Standardı’na göre hazırlanmış vektör haritalardır. Bu özellikleri, ENC’leri diğer vektör haritalardan ayrırır ve kağıt haritaların yerine kullanılabilmelerine imkan verir. ENC bir veritabanıdır ve harita bilgileri bu veri tabanı içinde nitelikleri tanımlanmış nokta, çizgi ve alanlar şeklinde depolanır. Bu sayede ENC’ler, akıllı ve esnek bir hal kazanır. Harita akıllıdır çünkü içerisindeki veri sorgulamaya açıktır. Harita esnektir çünkü kullanıcının ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde ekran üzerinde gösterime imkan tanır.

Bu özellikleri, ENC’leri diğer vektör haritalardan ayırır ve kağıt haritaların yerine kullanılabilmelerine imkan verir.

Zaman içerisinde ENC kavramına sahip çıkılamaması ve bu kavramı özel firmaların kendi ürünlerini tanıtmak için kullanması nedeniyle, yetkili kurumlarca üretilen ENC’lerin “Resmi ENC – Official ENC” olarak adlandırılması genel kabul görmüştür.

ENC bir veritabanıdır ve harita bilgileri bu veri tabanı içinde nitelikleri tanımlanmış nokta, çizgi ve alanlar şeklinde depolanır. Bu sayede ENC’ler, akıllı ve esnek bir hal kazanır. Harita akıllıdır çünkü içerisindeki veri sorgulamaya açıktır. Harita esnektir çünkü kullanıcının ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde ekran üzerinde gösterime imkan tanır.

RNC (RASTER NAVIGATIONAL CHARTS) Taranmış Seyir Haritaları

RNC’er, IHO RNC Üretim Talimatı’na (S-61) uygun olarak üretilen kağıt haritaların taranmış sayısal kopyalarıdır. Tanım gereği sadece yetkili kurum veya Hidrografi Daireleri tarafından üretilip, yayımlanabilirler. IMO ECDIS Performans Standarlarında ENC’lerin üretilip, satışa çıkarılmadığı yerlerde, RNC’lerin harita bulundurma yükümlülüğünü karşılamak üzere kullanılabileceği belirtilmiştir.

ENC üretimi ve güncellemesine öncelik vermiş olup, yakın zamanda Türkiye’ye ait sularda RNC kullanımına gerek kalmayacaktır.

ECDIS (ELECTRONIC CHART & DISPLAY INFORMATION SYSTEM) ELEKTRONİK HARİTA GÖSTERİM VE BİLGİ SİSTEMİ

ECDIS, denizcinin planlama ve emniyetli seyir ihtiyaçlarına cevap vermek üzere  elektronik haritayı, seyir uydu sistemlerinden aldığı konum bilgisiyle gösterebilen, kendisine bağlanan seyir yardımcılarından elde ettiği veriyi ekran üzerinde sergileyebilen, SOLAS 1974 Sözleşmesinin V/19 ve V/27 maddelerine göre, sistemde güncel harita kullanılması ve uygun bir yedeğinin bulunması durumunda, harita taşıma yükümlülüğünü karşıladığı kabul edilen seyir bilgi sistemidir.

ECDIS cihazı, IMO ECDIS Performans Standardı’nda (IMO Talimatı A.817(19)) yer alan tüm gerekleri karşılamak zorunda olup, IEC (International Electrotechnical Commision) tarafından, IMO Performans Standartları temel alınarak geliştirilen test prosedürünü geçmiş olmalıdır. Test sonucu alınan “Tip Onayı – Type Approve” ECDIS’in yasal olarak IMO gereklerini karşıladığını gösterir.

Bulunulan mevkinin gösterimi, mesafe/kerteriz fonksiyonları ve rota planlama kabiliyeti IMO ECDIS Performans Standardı’nda tanımlanmış minimum ECDIS gereklerine birkaç örnektir.

ENC’lerde yer alan harita bilgilerinin üretim aşamasında sayısal olarak tanımlanmış olması, ECDIS içerisinde verilerin sorgulanabilmesine ve elde edilen bilgiyle belirli seyir fonksiyonlarının denetlenmesi için sistem içerisine uygun mekanizmalar kurulmasına imkan vermektedir (Dönüş yeri, emniyetli geçiş mesafesi, emniyetli kontur belirlenmesi ve bunlarla ilgili alarmlar kurulabilmesi gibi.)

ENC’lerin hukuka aykırı çoğaltılmasını engellemek üzere IHO Veri Koruma Düzeni (S-63) gereği ENC ve ECDIS üreticileri ile ürün kullanıcılarını içine alan bir şifreleme sistemi kurulmuştur. Bu sistemin temelinde ENC’lerin kendisine tanımlı donanım haricinde çalışmasını engellemek yatmaktadır.

Günümüz teknolojik gelişmeleri göz önünde bulundurularak seyir emniyetini arttırmak amacı ile gemilere ECDIS zorunluluğu getirilmiştir ve aşağıdaki tablo gibi bir geçiş süreci öngörülmüştür. (*RESOLUTION MSC.282(86) )

 

 

Mutlu YELTEN

Başkan

Karamürsel Denizcilik MYO Mezunlar Derneği

Başa dön